ส่องตระกูลราคุ (ตอนที่ ๒)

Standard

img_genealogy

ไม่ปรากฏชัดว่า โจจิโร่ มีลูกหลานหรือไม่ แต่การสืบทอดกิจการเครื่องถ้วยราคุรุ่นที่ ๒ ไม่ได้ตกกับลูกหลานของ โจจิโร่ แต่กลับตกไปเป็นของ โจเค ซึ่งเป็นลูกคนรองของ ทานากะ โซเค ว่ากันว่าที่ โซมิ ที่เป็นพ่อตาของ จิโร่ ไม่ได้สืบทอดทั้งที่เป็นลูกคนโตเพราะมีความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับสายอำนาจเก่า คือตระกูลโตโยโทมิ ส่วน โจเค เข้าเส้นได้ดีกว่ากับตระกูลโตกุงาวะ จึงขึ้นเป็นผู้สืบทอดรุ่นที่ ๒ แทน ข้อที่ว่านี้ก็ยังน่าสงสัยอยู่มากเพราะ โจจิโร่ ตายในปี คศ. ๑๕๘๙, โจเค รับช่วงต่ออย่างช้าก็เป็น ปี คศ. ๑๕๘๙ ในเวลานั้น ริคิว ก็ยังมีชีวิตอยู่ กระทั่งถูกสั่งให้คว้านท้อง ปี คศ. ๑๕๙๑, โตโยโทมิ ฮิเดโยชิ ก็ยังอยู่ในอำนาจอย่างมั่นคงจนปี คศ. ๑๕๙๘ ช่วงที่ โจเค รับสืบทอดเป็นรุ่นที่ ๒ จึงยังไม่ได้อยู่ในช่วงความขัดแย้งทางการเมืองอย่างรุนแรง ช่วงที่เกิดความขัดแย้งทางการเมืองเกิดขึ้นหลังจาก ฮิเดโยชิ ตายปี คศ. ๑๕๙๘ ทิ้งลูกชายวัยอ่อนและอำนาจว่าการแผ่นดินในมือของคณะผู้สำเร็จราชการ กระทั่งแบ่งขั้วแย่งอำนาจถึงรบแตกหัก โตกุงาวะ อิเอยาสุ ได้ชัยชนะก็ปี คศ. ๑๖๐๐ หลังจากนั้นก็ใช้เวลาราว ๑๕ ปีเก็บกวาดขั้วอำนาจฝ่ายตระกูลโตโยโทมิ คำอธิบายการขึ้นเป็นผู้สืบทอดรุ่นที่ ๒ คงต้องทิ้งค้างไว้ก่อน

อย่างไรก็ดี ตามบันทึกตระกูลราคุ โจเค เป็นผู้สืบทอดรุ่นที่ ๒ และเป็นคนแรกที่ใช้ชื่อ คิจิซาเอมอน กับได้รับตรา “ราคุ” ประทานจากโชกุนโตกุงาวะรุ่นที่ ๒ โตกุงาวะ ฮิเดทาดะ เครื่องถ้วยราคุเดิมทำเพียงสีดำและสีแดง โจเค ทำน้ำเคลือบสีขาวขึ้นสร้างถ้วยราคุสีขาว ชิ้นงานของโจเคดูมีความเคลื่อนไหวมากกว่างานของ โจจิโร่ มีรูปทรงที่หลากหลาย และมีชิ้นงานที่มีรูปทรงบิดเบี้ยว ซึ่งเป็นทรงที่เครื่องถ้วยโอริเบะนิยม

ผู้ที่เป็นผู้สืบทอดที่ก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งหัวหน้าตระกูลราคุล้วนใช้ชื่อในขณะดำรงตำแหน่งว่า คิจิซาเอมอน กันสืบมา ต่อภายหลังจากเกษียณจากตำแหน่ง หรือเสียชีวิตแล้วจึงได้ชื่อใหม่หลังเกษียณ เช่น โดนิว, อิจินิว, โซนิว เป็นต้น ตำแหน่งหัวหน้าตระกูลมักจะตกเป็นของลูกชายคนโตของหัวหน้ารุ่นก่อน เว้นแต่ลูกชายคนโตตาย ลูกชายคนรองก็จะรับหน้าที่สืบตำแหน่งแทน หากไม่มีลูกชายก็จะใช้วิธีรับลูกชายของครอบครัวที่ใกล้ชิดเข้ามาเป็นลูกบุญธรรม แล้วก็ให้แต่งกับลูกสาว แล้วจึงให้เป็นผู้สืบทอดต่อ

หัวหน้าตระกูลแต่ละรุ่น ก็มักหาทางสร้างงานที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง โดยอยู่ในกรอบของเครื่องถ้วยราคุ บ้างเรียบง่าย บ้างก็ประดิดประดอย บ้างก็คิดค้นน้ำเคลือบที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ ผิวมันบ้าง ด้านบ้าง ผิวเรียบบาง เป็นรูเป็นหลุมบ้าง

ในช่วงคิจิซาเอมอนรุ่นที่ ๔ หรือที่มีชื่อภายหลังเกษียณว่า อิจินิว มีลูกชายชื่อ อิจิเกน เป็นลูกนอกสมรส แต่ก็ถูกเลี้ยงดูเติบโตมาในตระกูลราคุ จึงมีฝีมือทางช่างถ้วย เมื่อโตขึ้นได้แยกตัวออกไปอยู่หมู่บ้านทามามิสุ ซึ่งเป็นบ้านเดิมของมารดา และได้ตั้งเตาทำเครื่องถ้วยขึ้น เรียก เครื่องถ้วยมาทามิสุ แล้วเปลี่ยนชื่อสกุลเป็น ทามามิสุ ชื่อตัวว่า ยะเฮ ทำเครื่องถ้วยสืบต่อมาจนปิดเตาไปในช่วงปลายเอโดะ เนื่องจากเตาทามามิสุ ตั้งอยู่ทางตอนใต้ของเกียวโต บางคนจึงเรียกบ้านนี้ว่า บ้านราคุใต้ (南楽家)

อิจินิว ยังเคยไปแคว้นคางะ พร้อมกับศิษย์เอกที่ชื่อ โจซาเอมอน และได้ให้ โจซาเอมอน อยู่ทำงานรับใช้เจ้าผู้ครองแคว้นคางะ ซึ่ง โจซาเอมอน ก็ได้ใช้น้ำเคลือบลูกกวาดที่เรียนจาก อิจินิว ในการทำถ้วยให้ผิวถ้วยดูใสเยิ้มเหมือนชุบน้ำตาล ซึ่งต่อมาน้ำเคลือบนี้เป็นเอกลักษณ์ของเครื่องถ้วยโอฮิ และเรียกเครื่องถ้วยที่ โจซาเอมอน ทำขึ้นว่า เครื่องถ้วยโอฮิ และ โอฮิ โจซาเอมอน เป็นกลายเป็นชื่อของหัวหน้าตระกูลโอฮิใช้สืบทอดต่อๆกันลงมา ทั้งเตาทามามิสุ และเตาโอฮิ ถูกนับเป็นเตาสาขา ของเตาราคุ

หมายเหตุไว้หน่อยหนึ่งว่า ผู้ครองแคว้นคางะคือตระกูล มาเอดะ ซึ่งยุคโตกุงาวะ แคว้นคางะมีฐานะเป็นแคว้นใหญ่รองจากโตกุงาวะเท่านั้น และได้รับอนุญาตให้ใช้ชื่อสกุล มัตทสึไดระ และตราประจำตระกูลร่วมกับโตกุงาวะ

ในสายสาแหรกตระกูลราคุ ยังปรากฏชื่อคนที่ดองกับตระกูลราคุ ที่น่าสนใจมี ฮอนอามิ โคเอทสึ คนที่สนใจศิลปะญี่ปุ่นควรจดจำชื่อนี้ไว้ ฮอนอามิ โคเอทสึ เติบโตในครอบครัวที่ทำมาหากินกับการตีราคาดาบ ลับและบำรุงรักษาดาบ ตั้งแต่รุ่นปู่ก็ทำงานรับใช้โชกุน อาชิคางะ ในเรื่องงานเก็บรักษา สะสมงานศิลปะต่างๆ ส่วนรุ่นพ่อก็มีทำงานรับใช้เรื่องดาบให้ตระกูลมาเอดะ เจ้าผู้ครองแคว้นคางะ ตระกูลฮอนอามิจึงมีลูกค้าเป็นกลุ่มคนสำคัญตั้งแต่ราชสำนัก, โอดะ โนบุนางะ, โตกุงาวะ อิเอยาสุ คอนเน็กชั่นจัดได้ว่าเข้มแข็ง ตัว ฮอนอามิ โคเอทสึ เองเป็นคนที่มีความสามารถทางศิลปะที่หลากหลาย จากความสนใจเรื่องชา ทำให้เขาสร้างงานทั้งเครื่องถ้วย เครื่องรัก งานลายมืออักษรวิจิตรก็จัดว่าเป็นยอดขนาดติด ๑ ใน ๓ ของผู้เลิศฝีมือทางอักษณวิจิตรในยุคนั้น ฮอนอามิ โคเอทสึ มีความสามารถเรื่องชาจนถือได้ว่าเป็นศิษย์ที่โดดเด่นคนหนึ่งของ ฟุรุตะ โอริเบะ (ลูกศิษย์สายตรงคนสำคัญของ เซ็นโนะ ริคิว)

งานเครื่องถ้วยของ ฮอนอามิ โคเอทสึ ที่มีความเป็นตัวตนสูง แม้จะอาศัยดิน น้ำเคลือบและความช่วยเหลือในการเผาของตระกูลราคุก็ตาม ถ้วยชาสำคัญที่ ฮอนอามิ โคเอทสึ ทำขึ้นที่ชื่อ ฟูจิซัง เป็นถ้วยหนึ่งในสองใบที่ถูกจัดว่าเป็นสมบัติแห่งชาติของญี่ปุ่น

อิจินิว หรือ คิจิซาเอมอน รู่นที่ ๔ มีความสนิทสนมกันดีกับ ฮอนอามิ โคเอทสึ และโดยที่ อิจินิว ไม่มีลูกชาย จึงรับเอาหลานชายของ ฮอนอามิ โคเอทสึ เป็นลูกบุญธรรม หลานคนนี้เป็นหลาย-ย่าของพี่สาว ฮอนอามิ โคเอทสึ ที่แต่งออกไปยังตระกูลโอกาตะ ซึ่งเป็นศิลปินสำคัญอีกตระกูล ที่มีอิทธิพลอย่างมากต่องานศิลปะสายรินปะ ที่ทำงานประณีต ประดิดประดอย และใช้สีทองอร่ามอลังการราวอาร์ตนูโว

ตระกูลราคุมาตกต่ำลงเอาหลังการปฏิวัติเมจิ ที่รัฐนิยมหันไปทางวัฒนธรรมทางตะวันตก ทำให้คนที่ทำงานเกี่ยวเนื่องกับศิลปะญี่ปุ่นทั้งหมดตกยาก ประกอบกับช่วงเผชิญสงครามโลกทั้ง ๒ ครั้ง กว่าจะฟื้นตัวกลับได้ก็หลังสงครามมานี่เอง

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s