เครื่องถ้วยราคุ 【樂焼】

Standard

เวลาดูละครย้อนยุคซามุไรญี่ปุ่น ถ้าเกิดมีฉากริคิวชงชา ริคิวก็มักจะใช้ถ้วยมัตจะดำๆรูปร่างบูดๆเบี้ยวๆ จนถ้วยสีดำแบบนี้กลายเป็นภาพตัวแทนถ้วยชาญี่ปุ่นไปแล้วก็คงไม่ผิด ถ้วยที่ว่านี้เรียกกันว่า ถ้วยราคุ เครื่องถ้วยราคุถ้าว่ากันในความหมายที่แคบหมายถึงเครื่องถ้วยที่ทำโดยตระกูลราคุที่เป็นต้นสายของวิธีการทำเครื่องถ้วยนี้ รวมไปถึงเครื่องถ้วยที่ทำโดยเตาสาขาที่แยกออกไปจากตระกูลราคุ เช่น เครื่องถ้วยทามามิสุ (玉水楽) ซึ่งแยกไปจากลูกนอกสมรสของเจ้าสำนักรุ่นที่ ๔ เครื่องถ้วยโอฮิ (大樋焼) ที่เป็นศิษย์ของเจ้าสำนักรุ่นที่ ๔ และใช้น้ำเคลือบผิวลูกกวาดที่รุ่นที่ ๔ คิดขึ้นในการสร้างงาน เครื่องถ้วยโดราคุ (道楽焼) ที่แยกไปจากลูกชายคนรองของที่ไม่ได้ขึ้นเป็นผู้สืบทอดสายตรง ส่วนความหมายโดยกว้างของเครื่องถ้วยราคุนั้นครอบคลุมไปถึงเครื่องถ้วยทั้งหมดที่ทำขึ้นด้วยวิธีการอย่างตระกูลราคุ

จุดเริ่มต้นของเครื่องถ้วยราคุ คือ เซนโนะ ริกคิว คนชงชาประจำตัวของฮิเดโยชิ และเป็นปรมาจารย์สำคัญของลัทธิชาญี่ปุ่น ที่ต้องการถ้วยชาที่เหมาะจะใช้กับงานเลี้ยงน้ำชาแนวทางเรียบง่ายสไตล์ริคิว ในช่วงก่อสร้างปราสาทจูราคุได ที่เกียวโต ซึ่งใช้เป็นทำเนียบว่าการและที่พักของ โตโยโตมิ ฮิเดโยชิ ผู้เผด็จอำนาจสูงสุดของญี่ปุ่นในยุคนั้น ริคิวได้ขอให้ โจจิโร่ ซึ่งเป็นช่างทำกระเบื้องหลังคาทำถ้วยชาให้ โจจิโร่ ใช้ดินที่ขุดขึ้นมาจากการก่อสร้างปราสาทมาปั้นถ้วยชา ในที่สุดสำเร็จเป็นถ้วยเคลือบสีดำที่ลงตัวกับความต้องการของริคิว ซึ่งต่อมาเรียกว่า เครื่องถ้วยราคุ

โดยทั่วไปเครื่องถ้วยราคุแบบญี่ปุ่นนิยมขึ้นรูปโดยใช้มือบีบ ไม่ใช้แป้นหมุนทั้งชนิดมอร์เตอร์ไฟฟ้าและชนิดใช้เท้าถีบ ทำให้ความหนาของถ้วยไม่สม่ำเสมอ ใช้อุณหภูมิต่ำ ราว ๗๕๐-๑๑๐๐ องศาเซลเซียส ในการเผาถ้วย ทำให้เป็นเครื่องเคลือบเนื้อเปราะ มีรูพรุน ในการหยิบจับใช้งานจึงต้องเบามือ หากหยิบถือด้วยมือที่สวมแหวนโลหะก็อาจจะครูดให้ผิวถ้วยถลอกได้ การจับถือถ้วยชาตามธรรมเนียมญี่ปุ่นจึงห้ามสวมแหวน ในตอนเริ่มแรกถ้วยราคุทำกันเพียงสองสี คือ สีดำ และสีแดง

00000872
Enter a caption

ถ้วยราคุสีดำ ในยุคเริ่มแรกทำโดยนำถ้วยที่ผ่านการเผาดิบมาเคลือบด้วยน้ำเคลือบเหล็กบดจากหินสีดำที่พบในแม่น้ำคาโมะ เมืองเกียวโต แล้วตากให้แห้งในร่ม หลังจากนั้นก็จะนำมาเคลือบน้ำเคลือบแล้วตากอีก ทำซ้ำๆกันเช่นนี้นับสิบเที่ยว แล้วจึงนำไปเผาที่อุณหภูมิ ๑๐๐๐ องศาเซลเซียส ในระหว่างที่ถ้วยถูกเผาจนสุกแดงและน้ำเคลือบกำลังหลอมละลาย ก็จะถูกคีบออกจากเตาปล่อยให้เย็นตัวลงอย่างรวดเร็ว ทำให้น้ำเคลือบเปลี่ยนเป็นสีดำ

0115aa46009bdae0095b72b9d724fdfd

ถ้วยราคุสีแดง ทำจากดินสีแดง หลังจากเผาดิบนำไปเคลือบด้วยน้ำเคลือบใส แล้วจึงนำไปเผาที่อุณหภูมิ ๘๐๐ องศาเซลเซียส แล้วคีบถ้วยออกจากเตาปล่อยให้เย็นลงอย่างรวดเร็ว

100708-7
Enter a caption

ถ้วยราคุสีแดง จากซ้ายไปขวา ถ้วยที่ผ่านการเผาดิบ ถ้วยที่ผ่านการทาน้ำเคลือบ และถ้วยที่เผาเสร็จ

1437829497-1325123011_n
Enter a caption

ถ้วยราคุที่กำลังสุกแดง ขณะที่ถูกคีบออกจากเตา

ภาพจาก http://ext.pimg.tw/colia/1437829497-1325123011_n.jpg

จุดเด่นของการทำถ้วยราคุ คือ ถ้วยที่อยู่ระหว่างเผาจนสุกแดง ไม่ได้ถูกทิ้งให้เย็นลงอย่างช้าๆในเตาเช่นการทำเครื่องเคลือบอื่นๆ แต่กลับเปิดเตาและคีบถ้วยออกมาลดอุณหภูมิอย่างรวดเร็ว

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s