和敬清寂 (wa-kei-sei-jaku)

Standard

ตัวอักษร ๔ ตัว คือ 和敬清寂  อ่านในเสียงภาษาญี่ปุ่นว่า wa-kei-sei-jaku มีความหมายว่า ความบรรสานสอดคล้อง ความเคารพ ความสะอาด และความสงัด เป็นหลักสำคัญของสำนักชาสายญี่ปุ่น โดยเฉพาะสายสำนักที่สืบต่อมาจาก Sen Rikyu ปรมาจารย์คนสำคัญของสำนักชาญี่ปุ่น

หากแปลกันตามตัวตรงๆ ก็ดูเหมือนว่าเป็นหลักการพื้นๆง่ายๆ สอนให้นกแก้ว นกแก้วก็อาจจะพูดตามได้  หากจะฝึกฝนขัดเกลาจนเป็นธรรมชาติ ติดเป็นเนื้อเป็นตัวของผู้ฝึก (จะเรียกสันดานก็คงได้) เป็นเรื่องที่ไม่ง่าย  การฝึกฝนกันจนเป็นสันดานนี่แหละที่ทำให้การเรียนชงชาของญี่ปุ่นฝึกกันนับสิบปี

和 (wa) ความบรรสานสอดคล้อง ตั้งแต่ภาชนะเครื่องใช้ การประดับตกแต่ง บรรยากาศ โอกาส ฤดูกาล ตลอดไปจนบุคคล และรสชา จะต้องมีความเหมาะสม เข้ากันได้ และสอดคล้องกันทั้งหมด

敬 (kei) ความเคารพ ที่เห็นกันได้ง่าย คือ ความเคารพซึ่งกันและกัน ระหว่างแขก และเจ้าบ้านผู้ชงชา ซึ่งประกอบกันด้วยการที่ฝ่ายหนึ่งให้เกียรติ อีกฝ่ายก็มีความอ่อนน้อม  Sen Sositsu ที่ 15  เจ้าสำนักชา Urasenke ได้กล่าวไว้ว่า ความบรรสานสอดคล้องระหว่างแขก และเจ้าบ้านผู้ชงชาจะเกิดโดยธรรมชาติ ไม่อาจจะเกิดโดยเจตจำนง แต่จะเกิดเมื่อทั้งสองฝ่ายมีความเคารพซึ่งกันและกันอย่างแท้จริง   นอกจากนี้ความเคารพยังอาจหมายรวมไปถึงความเคารพในธรรมชาติ  ความงามจะเกิดขึ้นได้ จะมีลักษณะทางธรรมชาติบางอย่าง เช่น สถาปัตยกรรมไทย ยอดปราสาทปลายแหลมชี้สูงขึ้นไปในอากาศ ที่เรียกกันว่า ทรงจอมแห เพราะเลียนจากลักษณะทรงของแห ที่ถูกดึงให้สูงขึ้นจากพื้น  หากเห็นว่ายอดปราสาทอันใดก็ตามที่ออกมาดูน่าเกลียด นั่นก็มักจะเป็นเพราะว่าทรงที่ทำขึ้นเสียสัดส่วนไปจากรูปทรงของจอมแหนี่เอง

清 (sei) ความสะอาดนี้สามารถทำให้เกิดความงามได้อย่างน่าอัศจรรย์ทีเดียว วัตถุเครื่องใช้ตามค่านิยมของสำนักชาญี่ปุ่นมักจะเป็นลักษณะทีหยาบกร้าน บิดเบี้ยว ขาดความสมมาตร และคร่ำคร่า  ของพวกนี้จะขาดความงามโดยพลันหากขาดความสะอาดจนเอี่ยม ความสะอาดจึงเป็นเหมือนเครื่องสำอางค์เติมเสน่ห์เลยทีเดียว

寂 (jaku) ความสงัด ความสงัดไม่ใช่ความเงียบ ความเงียบอย่างแท้ๆนั่นน่าเบื่อ  ความสงัด คือ การลดสิ่งที่เป็นตัวรบกวนลงให้มาก ทำให้สามารถพุ่งความสนใจ หรือมีความสามารถในการรับรู้ซาบซึ้งความงามได้ง่ายขึ้น ซึ่งหมายรวมทั้งความสงัดของสิ่งแวดล้อม และความสงัดของจิตด้วย  John Toomey ได้ให้คำอธิบายว่า ความสงัดนี้ หมายความถึงจังหวะได้ด้วย ตามที่ญี่ปุ่นมีวิธีการนับจังหวะโดยใช้คำ sei jaku jaku, sei jaku jaku,… จังหวะเป็นสิ่งที่สำคัญในพิธีชา ซึ่งที่จริงแล้วไม่ได้มีแต่ความเชื่องช้าราบเรียบสม่ำเสมอ ที่รังจะทำให้น่าเบื่อหน่าย หากแต่มีเร็วมีช้า เช่น การตีชา จะเริ่มด้วยการตีช้าๆ แล้วเร็วขึ้นๆ จนกลับมาช้าอีกก่อนจะหยุด จังหวะพวกนี้มีในทุกขั้นตอนของพิธีชา นอกจากนี้ยังมีเสียงดนตรี ที่เกิดขึ้นในระหว่างพิธีชา เช่น เสียงน้ำเดือด เสียงน้ำหยด เสียงกระบวยกระทบพื้น เสียงแปรงตีชาตกกระทบถ้วยชา ซึ่งเป็นเสียงที่ถูกทำขึ้นอย่างจงใจ ซึ่งต้องอาศัยความชำนาญในการการให้เสียงในจังหวะที่พอดี

 

ทั้งหมดนี้แม้จะสรุปความได้ง่ายเหลือเพียงสี่คำ แต่ก็อาจจะขยายความได้โดยพิสดารได้อย่างยืดยาว สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ การรับรู้ว่าอะไรถูกอะไรผิด แบ่งแยกความเหมาะสมจากความไม่เหมาะสม ซึ่งเป็นการเรียนรู้ฝึกปรือและพัฒนาอย่างยาวนาน

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s