ปิ่นโตไปเป็นแขก (ตอนที่ ๒)

Standard

ความเดิมต่อจากตอนที่แล้วที่ปิ่นโตและคณะมาถึงที่จัดพิธีชาได้รับคูปองข้าวกล่องกำลังจะก้าวเข้าสถานที่จัดงาน สถานที่จัดพิธีชานี้เป็นสวนที่ซามูไรท้องถิ่นคนหนึ่งได้สร้างไว้ให้มารดา   โดยปกติอาคารที่อยู่ในสวนนี้จะไม่เปิดให้เข้าชม แต่วันนี้เปิดใช้เป็นสถานที่จัดพิธีชาข้น ข้าพเจ้าจึงมีบุญได้เข้าไปด้วยโดยอาศัยบารมีเดินตามอาจารย์   ก่อนจะเข้าไปข้างใน ทุกคนต้องเปลี่ยนถุงเท้าเป็นถุงเท้าขาวที่สะอาดที่สุด คุณป้าคนที่ใส่กิโมโนจะสวมถุงเท้าที่เรียกว่าทาบิ เป็นถุงเท้าทำจากผ้าขาวมีร่องเว้าเข้าร่องนิ้วหัวแม่เท้าเพื่อสำหรับให้ใช้หัวแม่เท้าคีบรองเท้าแตะได้สะดวก ทาบิบางรุ่นสามารถลอกคราบ ถอดทาบิชั้นนอกที่สกปรกแล้วออกได้ทาบินี้มีข้างซ้ายข้างขวา เวลาใช้งานจึงต้องระวังจับคู่ให้ดี และใส่ให้ถูกข้างข้าพเจ้าลองนึกว่าถ้าซักทาบิพร้อมๆกันหลายๆคู่ตอนจับแยกคู่ทาบิให้ถูกคู่คงจะยุ่งยากพิลึก  เนื่องจากข้าพเจ้าสวมรองเท้าแบบฝรั่งงใช้ถุงเท้าธรรมดาไม่ได้ใส่ทาบิไปในงาน ข้าพเจ้าก็ควักถุงเท้าขาวที่เพิ่งถอยมาใหม่เอี่ยมที่เตรียมยัดใส่มาในกระเป๋าเอามาใส่ แล้วล้างมือล้างปากเห็นกระเป๋งไม้ที่วงกลมไว้ในภาพไหมคะ นั่นแหละ ทุกคนจะไปนั่งยองๆล้างมือ ล้างปากถอดนาฬิกา หยิบอุปกรณ์พวกผ้าแดง พัด ที่จำเป็นสำหรับใช้ในพิธีชาก่อนที่จะเดินเข้าในห้องพิธีชา

 

 

สงสัยไหมว่า ทำไม เค้าไม่ใส่นาฬิกาเข้าพิธีชากัน  สำหรับพิธีชามันมีแนวคิดที่เรียกกันเป็นคำติดปากในภาษาญี่ปุ่นว่าอิจิโกะ อิจิเอะ (一期一会) แปลตรงตัวคือ “คราวเดียว พบเดียว” หมายความว่า ทุกคนมีโอกาสพบกันเพียงแค่ครั้งเดียวดังนั้นเราควรจะให้ความสนใจสิ่งที่อยู่ตรงหน้า อยู่กับปัจจุบันนาฬิกาเป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นกังวลในการล่วงเลยของเวลาและความไม่เป็นปัจจุบันจึงควรถอดออก พอเข้าไปในพิธีทุกคนต่อแถวเพื่อที่จะทำความเคารพในจุดที่เรียกว่า โทโคโนมะ (บริเวณนี้ถ่ายรูปไม่ได้ จินตนาการเอาละกัน ภาพประมาณในรูปประกอบ) ทุกคนนั่งเซสะตรงหน้าโทโคโนมะค้อมหลังลง ส่วนการเก็บมือ บางคนเอาประสานไว้บนตักแล้วค้อม บางคนประสานไว้บนพื้นแล้วค้อม บางคน กำมือสองข้าง แนบไว้ข้างตัว แล้วค้อม ส่วนข้าพเจ้านะหรอ กำมือละกันก๊อปปี้คนข้างหน้า แต่ว่าวันนั้น ภาพแขวนที่แขวนนั้น เป็นรูปเป็ดในบึงมีของสองอย่างวางข้างหน้าภาพแขวนอันแรกเป็นพัดเก่าๆที่ไม่ถูกคลี่ อีกอันหนึ่งเป็นเครื่องโลหะที่คล้ายๆกระถาง  ดูเหมือนไม่ถูกทำความสะอาดเลยแม้แต่น้อย

 

หลังจากนั้นเราก็รอให้แขกที่อาวุโสนั่งลงตามจุดที่กำหนดก่อนอาจารย์ของข้าพเจ้า นั่งอยู่ตรงหน้าจุดที่ทำพิธีชงชา หรือที่เรียกว่า เทะมาเอะ点前  พอทุกคนนั่งเรียบร้อยในท่าเซสะ  ทุกคนก็เอาพัด   เอามาวางไว้ข้างหน้า ค้อมคำนับ เพื่อเป็นการแสดงความเคารพต่อกัน   อาจารย์เคยบอกว่าพัดเป็นสัญลักษณ์แทนดาบในสมัยก่อนแต่ที่ข้าพเจ้าพอสังเกตได้ก็คือ รูปลักษณ์ภายนอกเหมือนกันหมด คือ ทำด้วยไม้สีอ่อนๆหน้าพัดเป็นกระดาษสีขาวมันน่าจะแฝงความคิดบางอย่างเกี่ยวกับความเท่าเทียมกันทางฐานะทางสังคมในห้องชาหรือไม่ แต่ข้าพเจ้าก็ยังฉงนว่า เกี่ยวอะไรกับดาบแล้วทำไมต้องมีรูปลักษณ์ภายนอกที่เหมือนกัน  ซึ่งต้องทิ้งคำถามให้คาใจไว้ก่อน ณตอนนี้ไว้ไปหาคำตอบเอาในโอกาสหน้าเมื่อข้าพเจ้าเรียนรู้มากขึ้น

 

หลังจากนั้น คนชงชาก็เดินออกมาด้วยท่าทางดูสงบระมัดระวัง พร้อมถือกระปุกเล็กๆถูกหุ้มในถุงผ้า กระปุกนี้บรรจุผงชาไว้ภายใน เรียกกระปุกนี้ว่า ชาอิเระ  คนชงชาเดินอย่างมีท่วงท่า  ข้าพเจ้าไม่ทราบว่า ในพิธีอื่นๆทำแบบนี้หรือไม่เพราะพิธีชาครั้งนี้เป็นครั้งแรกของข้าพเจ้า พอคนชงชามาถึงเทะมาเอะ ก็นั่งเซสะวางชาอิเระไว้ข้างตัว แล้วย้ายชาอิระไปไว้ข้างบนสุดของชั้นวางเล็กๆโค้งคำนับเทะมาเอะ แล้วก็หยิบชาอิเระลงมาแกะเชือก ถอดถุงผ้าหุ้มชาอิเระออกวางถุงผ้าไว้ที่เดิมบนชั้น หยิบกระบวยตักน้ำร้อน รินน้ำลงในถ้วยชาเพื่ออุ่นถ้วยทุกอย่างถูกดำเนินไปด้วยท่วงท่าที่งดงาม พริ้วไหวเหมือนใบไผ่ที่พริ้วไหวไปกับลมและสายน้ำไหลเบาๆแต่ไม่หยุดนิ่ง

 

ทันใดนั้นเอง ก็มีคนส่งจานลงรักใส่ขนมรูปร่างเหมือนถั่วสีน้ำตาลแดงเล็กๆ กับขนมอีกอย่างที่ข้าพเจ้าจำไม่ได้แล้ว  ข้าพเจ้าคำนับคนข้างๆแสดงความเคารพก่อนจะรับจาน ใช้ตะเกียบไม้ไผ่คีบขนมลงบนกระดาษอเนกประสงค์ที่ต้องเตรียมไปเอง แล้วคำนับคนข้างๆอีกครั้งพร้อมพูดขออนุญาตทานขนมที่เพิ่งได้รับขนมอันแรกที่ข้าพเจ้ากล่าวถึงนั้น มันไม่ได้หวานเหมือนขนมชาปกติเป็นรสชาติที่ข้าพเจ้าอธิบายไม่ถูก แต่ใกล้เคียงกับสิ่งที่เรียกว่า ไดโทคุจิ นัตโต มันมีรสเปรี้ยวนำ ตามด้วยเค็ม และมีกลิ่นถั่วหมักแบบโชยุตามมา ถ้ามีโอกาสไปเกียวโตไปลองหาทานที่หน้าวัดไดโทคุจิแล้วจะรู้เอง

 

 

พิธีชาครั้งแรกนี้ ข้าพเจ้าจึงมีอาการเฉิ่มเล็กน้อยถึงปานกลางจากก้มหน้าก้มตาสาละวนกับขนม พอเงยหน้าขึ้นมาก็เห็นชาอิเระขึ้นไปอยู่บนชั้นแล้ว คนชงชาก็กำลังชงชาข้นอยู่  ข้าพเจ้ามองไม่ค่อยเห็น เพราะนั่งไกลและโดนบังถ้วยชาถูกตั้งบนพื้นโดยไม่มีอะไรเป็นฐานเสริม พอชาชงเสร็จ ก็ถูกส่งให้อาจารย์ อาจารย์โค้งคำนับรับชา กล่าวขออนุญาตดื่มชา เมื่ออาจารย์ดื่มแล้วก็ส่งให้คนถัดๆไป  แล้วจึงสนทนาวิสาสะกับคนชงชา

 

ในขณะเดียวกันก็มีผู้ช่วยชงชาชงชาจากข้างหลังงานและนำมาเสิร์ฟให้กับแขกคนอื่นๆ ชาข้นหนึ่งถ้วยจะถูกดื่มด้วยคนหกคนเมื่อข้าพเจ้าได้รับชา เนื่องจากชานั้นมีความข้นสูง จึงสามารถสังเกตว่ารอยชาจากก้นถึงปากถ้วยนั้นมีรอยไหลเป็นทางเดียวนั่นแสดงว่าทุกคนต้องดื่มจากที่ๆเดียวแล้วเช็ดออกด้วยกระดาษอเนกประสงค์เมื่อดื่มเสร็จเคยมีคนเล่าให้ข้าพเจ้าฟังว่าที่ต้องดื่มถ้วยเดียวกันและดื่มจากจุดๆเดียวกันเพราะเป็นการป้องกันการลอบวางยาในหมู่ซามูไรในสมัยก่อนถ้าจะถามรสชากับข้าพเจ้านะหรอ ข้าพเจ้ารู้สึกว่า มันถูกชงอย่างไม่ประณีตนักมีก้อนชาก้อนใหญ่ที่ตีไม่ดีหลงเหลืออยู่ รสชาก็ไม่เท่ากันทั้งถ้วย ข้าพเจ้าคิดว่าข้าพเจ้าคงโชคร้าย เพราะเห็นคนอื่นๆชมชาข้นว่าดีหมดเลย

 

เมื่อดื่มเสร็จก็มีการชมถ้วยชา คือ ถ้วยชาที่ใช้ชงในพิธีจะถูกส่งให้แขกผู้ร่วมงานดูตอนนี้ข้าพเจ้าเฉิ่มมากเลยละเพราะไม่เคยถูกสอน ตอนข้าพเจ้าได้รับถ้วยให้มาดูข้าพเจ้ายกขึ้นมา จึงถูกท่านชายที่นั่งข้างๆตะคอกเบาๆเตือนว่าเค้าไม่ให้ยกสูงเพราะกลัวทำถ้วยตกแตก ข้าพเจ้างงมากเพราะ พื้นที่เป็นเสื่อทาทามิกับความสูงระดับนั้นไม่น่าจะทำให้แตกได้  ภรรยาอาจารย์ที่เห็นก็นั่งขำ วิธีดูถ้วยชาที่ถูกต้องค้อมหลังลงไปดูให้ติดกับพื้นเอาจริงๆเลยก็คือ ข้าพเจ้า แทบไม่เห็นอะไรจากถ้วยชาเลย ด้วยท่าทางการดูแบบนั้นแต่ก็เอาเถอะข้าพเจ้าคิดว่า ข้าพเจ้าต้องฝึกต่อไป

 

เมื่อพิธีจบ ทุกคนคำนับแสดงความเคารพให้กัน วงแตก  ทุกคนก็กลับไปทำความเคารพโทโคโนมะอีกรอบหลังจากนั้นมุมเทะมาเอะก็ถูกเปิดให้มาชม  แต่ว่าตอนนั้นข้าพเจ้าไม่ได้ไปดูน่าเสียดายอย่างยิ่ง เป็นเพราะสาวเกาหลีศิษย์พี่ของข้าพเจ้าเกิดอุบัติเหตุเลือดกลบเท้า ข้าพเจ้ากำลังให้ความช่วยเหลืออยู่จึงไม่ได้มีโอกาสเข้าไปดูถึงแม้ว่าพิธีชาข้นของข้าพเจ้าครั้งแรกจะดูตะกุกตะกัก  แต่ข้าพเจ้าก็รู้สึกผ่อนคลาย หัวโปร่ง สนุก และเหมือนได้เรียนอะไรบางอย่างเพิ่มเติม จริงๆแล้ว งานในวันนี้ยังไม่จบเพียงเท่านี้แต่จะขอยกเหตุการณ์ที่กำลังจะเกิดขึ้นต่อไป ไปเขียนตอนหน้านะคะ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s